Mijn guilty pleasure is om Car Shows te kijken op Discovery. “Fast n’ Loud” met Richard Rawlings en Aaron Kaufman is mijn favoriet. Aaron is een hoogbegaafde ‘fabricator’; hij bedenkt en bouwt de meest gave auto’s. Het is briljant om te zien hoe hij design, techniek, de wensen van de toekomstige eigenaar en Amerikaanse autocultuur bij elkaar brengt in een nieuw gebouwde auto, een ‘Custom Build’. Grote motoren, dikke banden: een heerlijk overstatement van waar een auto voor staat. Zo’n auto wordt ook wel eens een Meme Build genoemd: niet zo functioneel, misschien ook niet zo veilig, maar wel heel opvallend.
En soms gaat dat inderdaad ook mis… Net zoals dat met hoogbegaafdheid bij volwassenen ook misgaat.
Gedachtenspinsel: Je gaat een auto bouwen en je hebt de modernste en krachtigste automotor-in-een-krat besteld die je kunt vinden: De LS7 V8: 7 liter motorinhoud, goed voor 550 paardenkracht. Het krat komt binnen; je besluit de motor in te bouwen in de nieuwe Fiat 500, want lekker wendbaar en Italiaans ontwerp. Na een paar maanden bouwen is hij klaar, en de testrit moet natuurlijk in Rome zijn. Daar rijd je in de binnenstad en je geeft vol gas… Wat zou er gebeuren? Waarschijnlijk voeg je binnen enkele seconden nieuwe ruïnes toe aan Rome…
Sommige hoogbegaafden zie ik hetzelfde doen. Waar zit de parallel? Hoogbegaafdheid is de krachtige motor. De auto die je eromheen bouwt, is je persoonlijke skills: executieve functies, communicatieve vaardigheden en je beeld van hoe dingen werken. De plek waar je gaat rijden, is je werk en sociale omgeving waarin je jezelf plaatst. Als deze kloppen, kom je heel snel vooruit. Kloppen ze niet, dan kun je veel schade maken.
Stel je voor: Robert, een grofgebekte hoogbegaafde die bij het lokale bouwbedrijf van zijn stad werkt. Niet op de hoogte van wat het verschil in intelligentie tussen hem en zijn collega’s doet. Heel direct, want dat was zijn vader ook – en zo zijn mannen. Hij ziet heel helder hoe veel dingen fout lopen in het werk en geeft de verantwoordelijken daar direct feedback op, ‘want dat moet je toch weten?’ Zo helpt hij mee goed te bouwen, of vooral: fouten voorkomen in de bouw van appartementencomplexen.
Hoeveel schade denk je dat hij aanricht zo, iedere dag? Vergelijkbaar met een Fiat 500 met 550 pk in de binnenstad van Rome?
Je hoogbegaafdheid is je gegeven. Maar om te voorkomen dat je ongelukken maakt, moet je daaromheen de juiste auto bouwen en de optimale omgeving zoeken om in te rijden.
Wat voor motor zit er in het krat?
Laten we eerst in het krat kijken: wat voor motor zit erin? Wat zijn de ‘talenten’ van die motor? Een LS-motor is speciaal gemaakt voor racen: snel veel vermogen, blijft werken in scherpe bochten. Maar een vrachtwagen kan ook een V8-motor hebben, die is niet gebouwd voor snelheid, maar vooral voor duurzaamheid: lange constante ritten met veel vermogen, in plaats van piekmomenten met extreem vermogen. Rond een LS-motor bouw je een raceauto, rond de vrachtautomotor een vrachtwagen.
Zo kun je hoogbegaafd zijn, maar ook hoogbegaafdheid komt in verschillende kleuren. Dat zou je eerste onderzoek moeten zijn: Wat voor hersenen heb ik onder de hersenpan? Welke talenten heb ik? Als hoogbegaafde kun je in allerlei gebieden meebewegen, maar er zijn altijd enkele gebieden van vaardigheden waar het echt gaat stromen bij je, waar je echt excelleert. Als je weet welke dat zijn, is dat de basis om het ontwerp van je ‘auto’ te kiezen.
Die ‘auto’ is je skills die je nodig hebt om je intelligentie in bedwang te houden en goed in te kunnen zetten. Alle geleerde ervaringen en vaardigheden die de extra capaciteit die je hebt kunnen sturen, zodat deze nuttig en betekenisvol voor je wordt.
Wat gaat daar allemaal in? Praktische vaardigheden, je capaciteiten kennen, maar ook weten wat voor ervaringen jou gevormd hebben.
Hoogbegaafdheid wil bijvoorbeeld zeggen dat veel dingen snel saai zijn. ‘Volgehouden aandacht’ is dan iets wat je nodig hebt om toch door een taak heen te komen, een executieve functie. Iets wat je als kind op de basisschool hebt moeten leren, maar soms niet geleerd is, of voor sommige hoogbegaafden een te grote uitdaging was. Zonder volgehouden aandacht is het als volwassen hoogbegaafde moeilijk om productief te zijn op de momenten dat het nodig is.
Dieper in je karakter zitten belangrijke besluiten, bijvoorbeeld de manier waarop je omgaat met aandacht. Als je de jongste van drie of vier kinderen bent, kan het zijn dat je een druk ontwikkeld hebt om je te laten horen. Andersom: als je een ziek broertje had, dat veel druk op je ouders legde, heb je misschien geleerd om je stil te houden. Nu ben je een hoogbegaafde volwassene die dingen ziet misgaan in een organisatie. Laat je jezelf dwangmatig horen? Stel je alles aan de kaak wat er mis is? Of houd je jouw mond? Ook bij de dingen die heel triviaal zijn? Jij moet mentale bewegingsvrijheid hebben om te kunnen bewegen tussen ‘aandacht vragen’ en ‘het laten’. Dan kun je aanvoelen wat gepast is en vanaf die plek jezelf laten horen. Zo kun je jouw rol in een organisatie goed pakken, zonder over mensen heen te walsen of onzichtbaar te zijn in de capaciteiten die je hebt.
Je auto bouwen is je karakter ontwikkelen: kennis opdoen, vaardigheden leren en bewust zijn van ervaringen die je gevormd hebben.
Een super snelle auto in een voetgangersgebied
Dan Rome… Je gaat uiteraard niet met een super snelle auto door een voetgangersgebied crossen. Je leven moet jou een beetje uitdagen. Het is fijn als je bij veel van je dagen kunt zeggen: Hé, dat was interessant; dat was fijn om mee te maken; of: fijn dat ik hier iets kon betekenen. Dat hoeft niet alleen in werk. Naast je werk kun je ook energie stoppen in hobby’s, vrijwilligerswerk, verenigingen en natuurlijk je eigen familie.
Een stimulerende omgeving alleen is trouwens niet voldoende; de grootste uitdaging is om de juiste stimulering te vinden. Zoals je intelligentie een bepaalde ‘kleur’ heeft, zo zou je omgeving diezelfde kleur nodig moeten hebben. Sommige hoogbegaafden zijn altijd heel gedetailleerd en missen niks; sommige hebben vaak briljante nieuwe ideeën; sommigen zijn indrukwekkend efficiënt in de dingen laten gebeuren. Wat is jouw kleur? En is dat ook wat je omgeving van je vraagt?
Ik heb relatief veel hoogbegaafde volwassenen zien worstelen met het feit dat hun omgeving net iets vraagt wat naast hun grootste kwaliteit ligt. Je kunt veel bijdragen als je omgeving juist vraagt wat jij heel goed doet. Vraagt de omgeving net wat daarnaast ligt, dan voel je dat: het lukt maar alles stroomt niet lekker. En dat voel je, dat zie je dan ook bij jezelf. Dus het afstemmen van je omgeving op jouw intelligentie is heel belangrijk en ook de grootste uitdaging in het leven. Lukt het wel, dan gaat je leven enorm stromen; zit je er net langs, dan val je sterk terug.
Die juiste omgeving vinden en creëren is overigens de grootste uitdaging. Daar kun je je hele leven mee bezig zijn. De simpelste tip is om te bestuderen in welke omgevingen je goed gedijt en wat de elementen zijn waar jij in floreert. En als je dan een nieuwe baan, vereniging of hobby kiest, kijk je hoeveel van die elementen daarin terugkomen. Kleine stapjes vooruit.
Hoe wij kunnen helpen
Arianne en ik helpen hoogbegaafde volwassenen en daarbij kijken we naar deze gelaagdheid. Om jouw hoogbegaafdheid goed in te kunnen zetten, moeten een aantal zaken op elkaar afgestemd zijn. Dat kan simpel beginnen bij kennis, maar ook jouw specifieke set van talenten en jonge ervaringen moeten meegenomen worden in de mix. Is alles op elkaar afgestemd, dan kun je jouw hoogbegaafdheid goed inzetten en gaat je leven stromen. We hebben verschillende startpunten voor je: een online community, lezingen en workshops. Kijk in de agenda en schuif aan!
Hoe gaat het met de auto’s van “Fast n’ Loud”?
Gebeuren er nu veel ongelukken met de Custom Build Cars van Richard Rawlings? Gelukkig niet. Ze bouwen de auto’s goed en zorgvuldig en de eigenaars zijn trots en verantwoordelijk met hun geliefde customs.
Eén ongeval met blikschade was wel typisch: Een Chevy C10 uit 1976 waar zijn team inderdaad een LS7-racemotor ingelegd had. Zo’n typische Amerikaanse pickup truck met alles vierkant en een laadbak. De nieuwe eigenaar reed trots rond en wachtte voor een stoplicht. Een wagen van links had oranje en dacht het nog net wel even te halen om de kruising over te steken. En hij had uiteraard niet verwacht dat de Chevy zo snel zou zijn. Flinke blikschade, gelukkig geen gewonden.
